🧧 Işığın Kırılması Ve Mercekler Konu Anlatımı

AtomlardanKuarklara Konu Anlatımı Atomlardan kuarklara konusu bilimin atomun içini keşfetmesiyle ortaya çıkmış bir konudur. Lys'de karşımıza çıkan bu konu modern fiziğin bir parçasıdır. Bu konuyu anlamak için bol tekrar yapmak ve bol soru çözmek gerekir. Konu zor değil aksine zevklidir. KırılmaKanunları. 1. Gelen ışın, normal ve kırılan ışın aynı düzlemdedir. 2. Gelme açısının sinüsünün, kırılma açısının sinüsüne oranı her zaman sabittir. Bu sabit, ikinci ortamın birinci ortama göre kırılma indisine eşittir. Şekildeki açılara göre, şeklinde ifade edilir. Bu bağıntıya Snell VİDEOA1-1: Madde ve Özellikleri 1. Maddenin özellikleri ve hacim konusu işleniyor. VİDEO A1-2: Madde ve Özellikleri 2. Kütle ve eşit kollu terazi anlatılıyor. VİDEO A1-3: Madde ve Özellikleri 3. özkütle konusu. 7Sınıf Işığın Kırılması ve Mercekler konusunu eğlenceli bir şekilde öğrenebileceğiniz, örnek soru çözümleri içeren harika bir video.Müfredata göre, sade, an Bölüm 3.a: Işığın Kırılması ve Mercekler (Işığın Kırılması) Bölüm 3.b: Işığın Kırılması ve Mercekler (Mercekler) 7.Sınıf - 6.Ünite: Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme; 8. Sınıf - Canlılar ve Enerji İlişkileri; 8. Sınıf - Doğal Süreçler; 8. Sınıf - Hücre Bölünmesi ve Kalıtım; 8. Arkayüzeyi parlatılmış camlara ayna denir. Aynaların arkası gümüş veya alüminyum içeren bileşikler ile sırlanır (kaplanır). Parlak ve düzgün yüzeylerde ayna görevi görmektedir. Aynalar üzerine düşen ışığın tamamını yansıtır. Işığı yansıtma özelliğinden dolayı cisimler aynada görülebilir. F7.5.3. Işığın Kırılması ve Mercekler Önerilen Süre: 10 ders saati Konu / Kavramlar: Işığın kırılması, mercekler (ince kenarlı mercekler, kalın kenarlı mercekler), odak noktası F.. Ortam değiştiren ışığın izlediği yolu gözlemleyerek kırılma olayının sebebini ortam değişikliği ile ilişkilendirir. a. Tam yansımaya ve prizmalarda kırılmaya girilmez FJkKITW. Işığın Kırılması ve Mercekler Konu Anlatımı​ IŞIĞIN KIRILMASI Yoğunlukları farklı saydam bir ortamdan başka bir saydam ortama, dik olmayan bir açıyla gelen ışık demetinin bir kısmı bu iki ortamı ayıran yüzey üzerinde yansır. Bir kısmı da doğrultusunu değiştirerek diğer ortama geçer. Bu durumdaki ışık ışınları kırılmış gibi görülür. Işığın saydam bir ortamdan diğer saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine ışığın kırılması denir. Işığın kırılabilmesi üç şarta bağlıdır Işık, saydam bir ortamdan başka bir saydam ortama geçmelidir. Işığın geçiş yaptığı ortamların yoğunlukları birbirinden farklı olmalıdır. Işık bir ortamdan diğer ortamın yüzeyine dik olmayan bir açı ile gelmelidir. Akvaryumda balıkların olduğundan büyük ve yakın görünmesi, deniz içerisinde yer alan çakıl taşlarının çok yakınmış gibi algılanması ve su bardağının içerisindeki kalemin kırıkmış gibi görünmesi örneklerinde sıvı ve hava ortamlarının yoğunlukları farklı olduğu için ışık kırılır. Serap olayı ve asfaltta su birikintisi varmış gibi görülme olayı sıcak ve soğuk hava arasındaki yoğunluk farkından kaynaklanır. Asfalta yakın olan hava daha sıcak olur. Isınan havanın yoğunluğu azalır. Bu sayede oluşan yoğunluk farkı ışığın kırılmasına yol açar. Kırılan Işığın Özellikleri Ekli dosyayı görüntüle 94 Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi 1. ortamdan 2. ortama geçen ışık ışını kırılmaya uğramıştır. Burada bu iki ortam arasındaki kırıcılığı belirlemek için kırılmanın olduğu ve iki ortamı dik kesen bir çizgi çizilir buna yüzeyin normali denir ve kısaca "N" harfi ile gösterilir. Işığın geliş doğrultusu ile yüzey normali arasındaki açıya gelme açısı, ikinci ortama geçen ışığın doğrultusu ile yüzey normali arasındaki açıya ise kırılma açısı denir. Işık ışınları; az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşarak kırılırlarken, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşarak kırılırlar. Yukarıda 1. ortamdan 2. ortama geçen ışık ışını yüzey normaline yaklaşarak kırıldığından 1. ortamın 2. ortama göre daha az yoğunluğa sahip olduğu söylenebilir. Şimdi de ışığın kırılma ortamlarını somutlaştırarak örnekleyelim. Örneğin, suyun yoğunluğu havanın yoğunluğundan fazladır. Bu nedenle su ortamından hava ortamına giren ışık ışını normalden uzaklaşarak kırılır. Bu durumu aşağıdaki gibi görselleştirecek olursak; Ekli dosyayı görüntüle 95 Yukarıdaki şekilde bir ışık kaynağından yayılan ışık ışınları, çok yoğun bir ortamdan su, az yoğun bir ortama hava geçerken normalden uzaklaşarak kırılmıştır. Yine şekilde görüldüğü gibi gelme açısı büyüdükçe kırılma açısı da büyür. Ancak 4 numaralı ışık ışını gibi ortamlara bağlı olarak belirli bir gelme açısında gelen ışık ışını, yüzeye paralel olarak gidecek şekilde kırılır. Bu andaki gelme açısına sınır açısı denir. Sınır açısından daha büyük değerde gelme açısına sahip ışık ışınları 5 numaralı ışık ışını gibi kırılmadan geri yansır. Bu olaya tam yansıma denir. MERCEKLER Işığın farklı ortamlardan geçerken yön ve doğrultu değiştirmesinden yararlanmak amacıyla yapılan araçlara mercek denir. Kenarları, ortasına göre daha ince olan merceklere ince kenarlı mercekler; kenarları, ortasına göre kalın olan merceklere kalın kenarlı mercekler denir. Ekli dosyayı görüntüle 96 Ekli dosyayı görüntüle 98 İnce kenarlı merceklerde asal eksene paralel bir şekilde gelen ışınlar asal eksen üzerinde bir noktada kesişecek şekilde kırılır. Bu noktaya merceğin odak noktası denir. Odak noktası birçok ışının kesiştiği bir nokta olduğu için ışığın enerjisi bu noktada toplanır ve sıcaklığı artırır. İnce kenarlı bir mercekle kâğıt, tahta gibi cisimleri yakabilirsiniz. Aynı durum doğada kendiliğinden oluşursa orman yangınına sebep olabilir. Ormanlık alana bırakılan cam şişeler ve parçaları ya da içinde su bulunan pet şişeler, ince kenarlı bir mercek gibi davranarak etraftaki kuru yaprak ve otların tutuşmasına sebep olmaktadır. Kalın kenarlı merceklerde ise asal eksene paralel gelen ışınlar, ince kenarlı merceğin aksine dağılarak kırılır. Kırılan ışınların uzantılarını çizdiğimizde asal eksen üzerinde bir noktada kesiştikleri görülecektir. Bu nokta, kalın kenarlı merceğin odak noktasıdır. Merceklerin Kullanım Alanları Mercekler, büyültme ve küçültme özelliklerinden yararlanılarak günlük hayatımızda birçok yerde kullanılmaktadırlar. Mikroskop, dürbün, teleskop, gözlük, fotoğraf makinesi ve büyüteç gibi cisimlerde mercekler bulunmaktadır. IŞIĞIN KIRILMASI VE MERCEKLER 1. IŞIĞIN KIRILMASI Işık yoğunluğu farklı bir ortama girdiğinde hızı değişir, bu nedenle doğrultusu da değişir. Işık ışınlarının yoğunlukları farklı bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine kırılma denir. Gelen ışın ile normal arasındaki açı gelme açısı, kırılan ışın ile normal arasındaki açı ise kırılma açısı olarak adlandırılır. Normal, gelen ışığın düştüğü yüzeye dik olarak çizilen hayali çizgidir. Işık yayılma ortamını değiştirdiğinde, gelen ışığın bir kısmı doğrultusunu değiştirerek diğer ortama geçerken bir kısmı da geri yansır. Su yüzeyinin ve camın görülebilmesinin nedeni Kanunları 1 Işık ışınları bir ortamdan diğer ortama dil olarak 90 0lik açı ile gelirse kırılmadan yoluna devam eder. Sadece hız değiştirir. 2 Işık ışınları az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşarak kırılır. 3 Işık ışınları çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken, normalden uzaklaşarak kırılır. NOT Işınların kırılma sırasında doğrultu değiştirme miktarları, geçiş yaptıkları ortamların kırıcılıklarına göre değişir. Yoğun ortamlar genelde daha kırıcıdır. Işık ışınlarının hızı yoğun ortamlarda azalır. Yoğunluklarına göre sıralandığında; CAM> SU>HAVA olduğundan Vcam < Vsu < Vhava olur. ***Ortamların yoğunluğu bilindiğinde ışığın izleyeceği yol bilinebileceği gibi, ışığın izlediği yol bilindiğinde de ortamların yoğunluğu tahmin Kırılmasının Sonuçları Işık ışınları az yoğun ortamdan çok yoğun ortama her zaman geçer. Fakat, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama gelen ışık ışınları her zaman geçemeyebilir. Işık ışınları çok kırıcı ortamdan az kırıcı bir ortama geçerken normalden uzaklaşır. Gelme açısını büyüttüğümüzde kırılma açısı da büyür. Gelme açısının belli bir değerine karşılık kırılma açısı 90 derece olur ve kırılan ışık ışını su yüzeyini yalar. Kırılma açısının 90 derece olduğu andaki gelme açısına sınır açısı denir. Işık ışınları sınır açısından daha büyük bir açı ile gönderilirse bu ışınlar ikinci ortama geçmez ve geldiği ortama aynı açıyla geri yansır. Bu olaya tam yansıma denir. Tam yansıma olayından teknolojide de yararlanılmaktadır. Saç teli kalınlığındaki fiberoptik kablo içerisine gönderilen ışık tam yansıma yoluyla ilerler. Bu kablolar iletişimde telekominikasyonda ve tıpta endoskop cihazı yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Dibi görülebilen göl, gölet ve havuz gibi berrak suların göründüklerinden daha derindir. Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama bakılırken, çok yoğun ortamdaki cisimler olduklarından daha yakın görünür. Avlanma sırasında balığa dik veya dike ne kadar yakın biracıyla bakılırsa balığın avlanması da o kadar kolay olacaktır. Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama bakılırken, az yoğun ortamdaki cisimler olduklarından daha uzakta görünür. Işığın kırılmasının bir başka sonucu su dolu bardağa koyduğumuz kalemlerin kırıkmış gibi görünmesidir. Işığın prizmada renklerine ayrılması da ışığın kırılmasının bir sonucudur. Işık prizmada iki kez kırılır. İlk kırılma prizmaya girerken ikincisi ise prizmadan çıkarken olur. En fazla kırılan mor ışık prizmanın tabanına yakın uçta yer alırken en az kırılan kırmızı ışık ise prizmanın tabanına uzak uçta yer alır. Çölde yer yüzeyine yakın hava biraz yüksekteki havadan daha çok ısınır. Isınmanın etkisiyle yoğunluğu azalır. Soğuk hava içinde bulunan ağaçtan gelen ışınlardan bazıları farklı yoğunluktaki hava tabakaları arasındaki sınırı yalayacak şekilde kırılır. Kırılan bu ışınların gelme açısındansınır açısı daha büyük geliş açısına sahip ışınlar, geldiği ortama geri döner. Yani tam yansımaya uğrar. Bu olay serap oluşumuna neden olur. Gökkuşağının oluşumu ışığın yağmur damlalarında bir dizi kırılma ve tam yansımaya uğramasıyla gerçekleşir. Damla içerisine girerken renklerine ayrılan ışık, damlanın karşı duvarından, ayrılmış olduğu renklere bağlı olarak farklı açılarla tam yansımaya uğrar. Damlayı terk edeceği yüzeye gelen değişik renkteki yansımış ışınlar burada tekrar kırılmaya uğrar. Aynı renkte olmayan bu ışınlar farklı açılarla kırıldığından her bir damladan sadece bir renk ışık gözümüze ulaşır. Kırmızı ışığın üstteki damladan, mor ışığın ise daha aşağıdaki damladan gelmesi nedeniyle gökkuşağı renkleri kırmızı üstte, mor altta olacak şekilde sıralanır. 2. MERCEKLER En az bir yüzü küresel olan saydam cisimlere mercek denir. İnce kenarlı yakınsak ve kalın kenarlı ıraksak olmak üzere iki çeşittir. a İnce Kenarlı Yakınsak Mercekler • Kenarları ortasına göre ince olan merceklerdir. • İnce kenarlı merceklerde görüntü büyüktür. • İnce kenarlı mercekler belli bir mesafede cisimlerin düz ve büyük bir görüntüsünü verdiğinden kuyumcular, antikacılar ve araştırmacılar bu mercekleri büyüteç olarak kullanırlar. • Hipermetrop yakını görememe göz kusurunun düzeltilmesinde kullanılır. • İnce kenarlı merceğe paralel olarak gelen ışınlar kırıldıktan sonra bir noktada toplanır. Işınların toplandığı bu noktaya ince kenarlı merceğin odak noktası denir. b Kalın Kenarlı Iraksak Mercekler • Kenarları ortasına göre kalın olan merceklerdir. • Kalın kenarlı merceklerde görüntü küçüktür. • Daha geniş bir alanın görülmesini sağlarlar. • Miyop uzağı görememe göz kusurunun düzeltilmesinde kullanılır. • Kalın kenarlı merceğe paralel olarak gelen ışınlar bir noktadan çıkıyormuş gibi dağılarak kırılır. Kırılan ışınlarının uzantılarının kesiştiği noktaya kalın kenarlı merceğin odak noktası denir. 3. MERCEKLERİN KULLANIM ALANLARI Gözlük, kontak lens gibi araçlarda mercekler kullanılır. Mikroskop, teleskop, dürbün, el feneri, ışıldak gibi araçlarda da mercek ve birden fazla mercekten oluşan mercek sistemleri bulunur. NOT İnce kenarlı mercekler ışığı bir noktada toplar. İnce kenarlı merceklerin bu özelliğinden yararlanarak güneş ışınlarını kâğıdın üzerinde toplanabilir ve kâğıdın yanması sağlanabilir. Benzer şekilde çevreye gelişigüzel bırakılmış cam ve şişe kırıkları veya içerisinde su bulunan pet şişeler çok sıcak ve kurak iklimlerde ince kenarlı mercek büyüteç etkisi yaparak yangınlara sebep olabilir. Ülkemizin en önemli sorunlarından biri olan orman yangınlarına karşı duyarlı olmalıyız. Mercek görevi görebilecek olan cam şişe vb. çöpleri gelişigüzel atmamalıyız. Konu anlatımının word hali Hazırlayan Mustafa ÇELİK Yahya Kaptan Ortaokulu Fen Bilimleri Öğretmeni Bu Dersin İçeriğinde Neler Var? Konu anlatım videoları Kitap eşliğinde ilerleyen, online eğitime uygun video dersler ve Sıra Sende soruları. Soruların video çözümleri Derse ait Ana Kamp, İleri Kamp ve Zirve sorularının tamamının video çözümleri. Toplam süre 137 dakikaKonu anlatımı 79 dakikaSoru çözümü 58 dakikaToplam soru sayısı 56 adetSıra Sende 19 soruAna Kamp 17 soruİleri Kamp 11 soruZirve 9 soruBeni oku Derse başlamadan...Bu konuda ışığın kırılmasından yararlanılarak yapılan optik araçlar olan mercekleri işliyoruz. Işığın kırılması iyi anlaşılırsa mercek konusu da iyi anlaşılacaktır. Mercekler iyi anlaşılırsa da, prizma, büyüteç gibi optik araçları anlamak çok kolay hale dersten önce hangi dersleri tamamlamalıyım? Dalgalara giriş ve yay dalgaları Aydınlanma, gölge ve düzlem aynalar Küresel aynalar Işığın kırılması ve renkler Konuya ilişkin anahtar kavramlarmercekler, ince kenarlı mercek, kalın kenarlı mercek, yakınsak mercek, ıraksak mercek, odak noktası, odak uzaklığı, merkez, prizmalar Konuya ilişkin MEB kazanımları listesi Merceklerin özelliklerini ve mercek çeşitlerini açıklar. Merceklerin oluşturduğu görüntünün özelliklerini açıklar. Işık prizmalarının özelliklerini açıklar. Bu Ders için Hangi Kitabı Edinmem Gerekiyor? 2. Kitap TYT Fizik – 10. Sınıf Konuları ÖNEMLİ UYARILAR ve BİLGİLER Video derslere ne zamana kadar erişebilirim?Video ders içeriklerine 2022 YKS tarihine kadar erişebilirsiniz. 9, 10 ve 11. sınıf seti ya da video ders paketi alan öğrenciler 1 Eylül 2022 tarihine kadar aldığım derse kitaplar dahil mi?Derslerimizi set olarak alan öğrenciler dışında kitap gönderimi yapılmayacaktır. Kitabı ayrıca satın almanız gerekmektedir. Video ders ve kitaplarda indirimlerden yararlanmak için setlerimizi inceleyebilirsiniz. Kitap olmadan video dersleri izleyebilir miyim?Teknik olarak evet. Fakat video derslerimiz kitaplarla birlikte çalışılmak üzere kurgulanmıştır. Setlerin kurgusu gereği, ders sırasında videoyu durdurup kitaptan soru çözmelisiniz. Derslerin sonunda yer alan testleri de önce kendi başınıza çözmeniz seviyesi nedir?Derslerimiz, lise temeli zayıf olan bir öğrencinin, evde tek başına fizik çalışabilmesi hedefiyle oluşturulmuştur. Birçok öğrenci, bizimle fizik çalışarak önemli düzeyde başarı elde etti. Sistemimizdeki ders anlatımı en temelden başlamaktadır. Bu nedenle sistemimiz; meslek lisesinden genel liseye, anadolu lisesinden fen lisesine çeşitli düzeydeki öğrenciler için uygundur. Derslerimizin içeriğinin sizin için uygun olup olmadığına karar vermek için örnek derslerimizi inceleyebilirsiniz. Konuyla ilgili hazırladığımız açıklama videomuzu izlemek için tıklayınız! Dersler birden fazla kişi tarafından kullanılabilir mi?Dersler, dersi alan kullanıcı için hazırlanmıştır. Dersleri birden fazla kişi kullanamaz. Kullanıcıların IP adresleri kontrol edilebilecek; derse katılımda yer, tarih ve saat kontrolleri yapılabilecek; kullanım koşullarını ihlal eden kullanıcıların ders erişimleri kısıtlanabilecektir. Dersi iki kişi kullanmak istiyorsanız İki Kullanıcı için YKS Fizik Tüm Dersler Seti’ni satın alabilirsiniz. Bu set dışında iki kullanıcı seçeneği yoktur. Ders Konuları Konu Anlatımı Mercekler ve Optik Araçlar – 1. Kısım 001500 Mercekler ve Optik Araçlar – 2. Kısım 000600 Mercekler ve Optik Araçlar – 3. Kısım 000800 Mercekler ve Optik Araçlar – 4. Kısım 000900 Mercekler ve Optik Araçlar – 5. Kısım 000500 Mercekler ve Optik Araçlar – 6. Kısım 001300 Mercekler ve Optik Araçlar – 7. Kısım 000500 Mercekler ve Optik Araçlar – 8. Kısım 001000 Mercekler ve Optik Araçlar – 9. Kısım 000800 Ana Kamp Mercekler ve Optik Araçlar – Ana Kamp Test 1 002200 İleri Kamp Mercekler ve Optik Araçlar – İleri Kamp Test 2 001600 Zirve Mercekler ve Optik Araçlar – Zirve Test 3 002000 Ders Yorumları 5 Yıldız24 Yıldız13 Yıldız02 Yıldız01 Yıldız0 Sitemizin işlevselliği için bu sayfada teknik olarak gerekli çerezler kurulmuştur. Detaylı bilgi için lütfen Çerez Politikamız'ı inceleyiniz. Eğer tüm çerezleri etkisiz hale getirmek istiyorsanız, lütfen tarayıcınızın ayarlarına gidin ve çerezlerin kullanımını etkisizleştirin IŞIĞIN KIRILMASI Bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçen ışığın doğrultu değiştirmesine kırılma denir. Kırılan ışığın bu ortamdaki hızı da değişir. Eğer ışık bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama dik girerse kırılma olmaz. Ancak hızı yine değişir. Bu değişimin artıp azalması ortamların optik yoğunluğu şeffaflık derecesi ile ilgilidir. Işığın en hızlı olduğu saydam ortam havadır. Işığın havadaki hızı km/s dir. Yani ışık, havada saniyede km yol alır. Bu hız su ortamında km/s cam ortamında ise km/s dir. Bu sonuca göre optik yoğunluk arttıkça ışığın hızının azaldığı anlaşılır. NOT Işık için en çok kullanılan saydam ortamlar; HAVA, SU, CAM dır. Bu ortamların yoğunlukları büyükten küçüğe doğru; CAM, SU, HAVA şeklindedir. Işığın kırılma olayı, günlük yaşamımızda ilginç görüntülere neden olur. Örneğin havuz içindeki suya baktığımızda içindeki cisimleri bulundukları konumdan daha yakında görürüz. Bir kısmı su içinde olan bir çubuğa dışardan bakan bir kimse çubuğu kırıkmış gibi görür. Yine sıcak bir günde çölde yürüyen bir insanın serap denilen bir olayla karşılaşması da bu olaya örnektir. Serap olayının ışığın kırılması ile olan ilgisini şöyle açıklayabiliriz. Soğuk hava sıcak havadan yoğundur. Bu nedenle yere yakın kısımlar ile daha yüksek kısımlar farklı yoğunluktadır. Güneş yere yakın kısımları daha çok ısıtır. Bu nedenle yere yakın olan kısımlar az yoğundur. Yüksek kısımlar ise çok yoğundur. Güneş ışınları bu yoğunluk farkından dolayı kırılır. Serap denilen olay bu kırılan ışınların kesişmesiyle oluşan görüntülerdir. Işınlar su gibi çok yoğun ortamdan hava gibi az yoğun ortama her açı altında geçer diyemeyiz. Belli açıdan büyük açılarda gönderilen ışık hava ortamına çıkamaz. Işık su ortamına geri yansır. Bu olaya tam yansıma denir. Bu olayın günlük yaşamımızda çok yararlı sonuçları vardır. Özellikle teknolojideki fiber optik kablolar yardımıyla bükülebilen ortamlarda ışığın görüntü taşıması sağlanmaktadır. Özellikle tıpta endoskopi denilen cihazlar, insan vücudunun içindeki organları dışardan gözleme olanağı verir. Işık Prizmasında Kırılma ve Renk Oluşumu Yandaki şekilde görüldüğü gibi cam prizmaya giren beyaz ışık kendisini oluşturan altı renge ayrılır. Bu renkler kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi ve mor dur. Bu olayın oluşumundaki temel neden ışığın kırılmasıdır. Her bir rengin farklı açılarda kırılması ve renklerine ayrılması her rengin prizma içinden geçerken farklı enerjide ve hızda olmasından kaynaklanır. Enerjisi en az olan ışık en az kırılan kırmızı ışıktır. En çok kırılmaya uğrayan renk mordur. Buna göre sapma miktarı kırmızıdan mora doğru artar. En çok sapmaya uğrayan renk mordur. Sınır Açısı Işık, cam gibi çok yoğun ortamdan hava gibi az yoğun ortama her açı altında geçemez. Cam ve hava için öyle bir gelme açısı vardır ki kırılma açısı 90°'dir. Bu durumda gelme açısına sınır açısı denir. Eğer camdan havaya bir ışın sınır açısından büyük bir açıyla gönderilirse ışın hava ortamına geçemez, iki ortamı ayıran yüzey düz ayna gibi ışığı cam ortamına geri yansıtır. Bu olaya tam yansıma denir. Tam Yansımalı Prizmalar Işığın saydam ortalamarda tam yansıma yapmasından yararlanarak tam yansımalı prizmalar elde edilir. Bu prizmalar teknolojide çok kullanılır. Kesiti çok küçük olan fiber optik kablo içerisinde ışık eğrisel yollarda tüm yansımalı prizmaları ile istenilen şekilde yönlendirilir. Örneğin iç organları görüntüleyen endoskopi aletleri bu sisteme göre yapılmıştır. MERCEKLER Işığın cam ortamında kırılmaya uğradığını biliyoruz. Işık havadan cama geçerken kırıldığı gibi camdan havaya geçerken de kırılır. Eğer camın iki yüzü pencere camında olduğu gibi paralel değilse ışığın cama giriş doğrultusu ile çıkış doğrultusu aynı olmaz. Bir saydam ortama öyle bir biçim verilebilir ki ışınlar bir noktada toplanabilir ya da dağıtılabilir. Bu şekilde ışığı toplayan ya da dağıtan özel olarak biçimlendirilmiş cam veya başka saydam maddelere mercek denir. Optik araçların hemen hemen tümünde mercek kullanılır. Örneğin fotoğraf makinesi,teleskop, büyüteç, gözlük bunlardan birkaçıdır. Gözün kendisinde de doğal bir mercek vardır. Mercekler genellikle eğri yüzeyli olarak yapılır. Bazılarının bir yüzü düz diğer yüzü eğrisel olabilir. Yapılış şekillerine göre mercekler, ince kenarlı ve kalın kenarlı olarak ikiye ayrılırlar. Paralel ışık demetini bir noktada toplayan merceklere ince kenarlı yakınsak mercek adı verilir. Paralel ışık demetini dağıtma özelliği olan merceklere kalın kenarlı ıraksak mercek adı verilir. İnce Kenarlı Mercek Yakınsak Mercek Kenarları ince olan merceklerdir. Işığı toplama özelliğine sahiptirler. Görüntü oluştururlar. Oluşan görüntüler cismin boyundan büyük, cismin boyuna eşit ve cisimden küçük olabilir. Günlük hayatımızda büyüteç olarak kullandığımız mercek, ince kenarlı mercektir. Eğer güneş ışınları önüne bir büyüteç tutulur ve büyütecin arkasına uygun uzaklıkta bir kağıt yerleştirlirse kağıdın üzerinde küçük parlak bir görüntü izlenir. Bu görüntü güneşin görüntüsüdür. Mercek ile kağıt arasındaki uzaklık merceğin odak uzaklığıdır. Kağıt üstünde görülen parlak nokta merceğin odak noktasıdır. Buna göre, ince kenarlı merceğin, paralel ışık demetini kırarak topladığı noktaya odak noktası denir. Odak noktasının merceğe olan uzaklığına odak uzaklığı denir. Kalın Kenarlı Mercek Iraksak Mercek Kenarları kalın olan merceklerdir. Işığı dağıtma özelliğine sahiptirler. Görüntü oluştururlar. Oluşan görüntüler cisme göre düz ve küçüktür. Kalın kenarlı merceğe gelen paralel ışık demeti mercek içinden geçerken birbirlerinden uzaklaşarak kırılır. Kırılan ışınların uzantıları bir noktada toplanır bu noktaya odak noktası denir. Odak noktasının merceğe olan uzaklığına ise odak uzaklığı denir. NOT Mikroskop , büyüte, teleskop ve dürbünde ince kenarlı mercek; el feneri ve ışıldaklarda kalın kenarlı mercek kullanılır. Mercekler Aynaların, üzerine düşen ışığı yansıtarak cisimle aynı büyüklükte görüntü oluşturan düz ya da küre kapağı şeklindeki opak cisimler olduğunu biliyoruz. Işığı kırarak görüntü oluşmasını sağlayan, en az bir yüzü küresel saydam cisimlere ise mercek adı verilir. Merceklere gelen ışık ışınları ilk olarak merceğe girerken ve daha sonra mercekten çıkarken kırılmaya uğrar. Mercekler ince ve kalın kenarlı mercekler olmak üzere iki gruba ayrılır. İnce kenarlı yani yakınsak merceklerin uç kısımları ince, orta kısmı ise daha kalındır. İnce kenarlı mercekler üzerine gelen ışığı toplayan merceklerdir. İnce kenarlı mercekler düz çizginin her iki tarafına ok konularak gösterilir. İnce Kenarlı Mercekler ve Gösterimi Kalın kenarlı yani ıraksak merceklerin ise uç kısımları kalın, orta kısmı ise incedir. Kalın kenarlı mercekler üzerine gelen ışığı dağıtan merceklerdir. Kalın kenarlı mercekler düz çizginin ucuna ok işaretleri ters olacak şekilde konularak gösterilir. Kalın Kenarlı Mercekler ve Gösterimi Merceklere gelerek mercekler tarafından kırılan ışınlar asal eksen adı verilen doğruya göre tanımlanır. Asal eksen her iki mercek türünde de merceklerin tam ortasını kürenin merkezi ile birleştirdiği düşünülen eksendir. İnce kenarlı merceğin sağından ya da solundan asal eksene paralel olacak şekilde yollanan ışınların toplandığı noktaya merceğin odak noktası denir. Odak noktasının merceğe olan uzaklığı ise odak uzaklığı olarak adlandırılır. İnce Kenarlı Mercekte Odak Noktası ve Odak Uzaklığı İnce kenarlı mercekte ışınlar yollanan yönün tersi yönünde yani sağ taraftan yollananlar sol, sol taraftan yollananlar ise sağ taraftaki bir noktada toplanır. Bu nedenle ince kenarlı merceğin iki odağı olup bu mercekte oluşan görüntüler cismin konumuna bağlı olarak belirli bir mesafede cisimden büyük ve düzdür. Yani büyüteç olarak kullandığımız mercekler aslında bir ince kenarlı mercektir. İnce Kenarlı Mercekte Görüntü İnce Kenarlı Mercekte Görüntü Simülasyonu BAŞLATMAK İÇİN RESME TIKLAYINIZ Kalın kenarlı mercekte asal eksene paralel yollanan ışınlar ise bir noktadan çıkıyormuş gibi dağılarak kırılır. Kırılan ışınların uzantılarının kesiştirilmesiyle kalın kenarlı merceğin odak noktası bulunur. Kalın Kenarlı Mercekte Odak Noktası ve Odak Uzaklığı Kalın kenarlı merceğin de her iki tarafında odağı olup bu mercekte oluşturulan görüntüler cisimden küçüktür. Kalın Kenarlı Mercekte Görüntü Kaynak EBA

ışığın kırılması ve mercekler konu anlatımı